Настольная гульня пра жыццё беларускага габрэйскага мястэчка даступная для перадзамовы
Цэнтр беларуска-габрэйскай культурнай спадчыны распрацаваў настольную гульню «Штэтл» — праект апублікаваны на краўдфандынгавай платформе Kickstarter.
Shtetl — гэта картачная стратэгія, прысвечаная гісторыі габрэйскіх мястэчак Усходняй Европы і разлічаная на гульцоў ва ўзросце ад 8 гадоў. Задача ўдзельнікаў — развіваць уласнае мястэчка: засяляць яго жыхарамі, будаваць будынкі, адзначаць святы і спраўляцца з рознымі падзеямі.
У працэсе гульцы сустрэнуць адсылкі да вядомых асоб, чые карані звязаныя з гэтымі краямі, у тым ліку да заснавальніка Marks & Spencer Майкла Маркса (ураджэнца Слоніма), мастака Хаіма Суціна (са Смілавічаў), а таксама сем’яў акцёра Кірка Дагласа і спявачкі Эмі Ўайнгаўс.
Як адзначаюць аўтары, у аснове гульні ляжаць рэальныя гістарычныя матэрыялы: арыенцірам выступілі мястэчкі XIX стагоддзя з рэгіёна, вядомага ў габрэйскай традыцыі як Райсен — тэрыторыі сучаснай Беларусі, а таксама прылеглых раёнаў Літвы, Польшчы і Украіны ў эпоху Мяжы аселасці.
— Штэтл (ідыш: «гарадок, мястэчка») — гэта невялікі горад з пераважна габрэйскім насельніцтвам, які існаваў з XV да сярэдзіны XX стагоддзя ва Усходняй Еўропе. Многія сённяшнія малыя гарады і мястэчкі Беларусі калісьці былі часткай гэтага свету, дзе поплеч жылі габрэі, беларусы, рускія, украінцы, палякі, літоўцы, татары і рома, перасякаліся розныя мовы, культуры, рэлігіі і народы, — адзначаюць аўтары праекта.
За распрацоўку гульнявых механік адказвалі стваральнікі вядомых настольных гульняў «Пакутваючае Сярэднявечча» і «Догма» — праект распрацаваны сумесна з геймдызайнерам Барысам Курачкіным (заснавальнікам New Making Studio). Выканаўчым прадзюсарам і аўтарам выступіла Дар’я Грамыка, а культурным прадзюсарам — заснавальніца Цэнтра беларуска-габрэйскай культурнай спадчыны Мая Кацнельсан. Рэдактарамі тэкстаў сталі Любоў Чэрнін і Ванэса Мізрахі.
Візуальнае афармленне распрацаваў мастак Васіль Грыно, які раней супрацоўнічаў з Disney і фестывалем Vulica Brasil. Гістарычную дакладнасць гульні забяспечвалі гісторык і этнограф Марыя Каспіна, а таксама прафесарка гісторыі Клэр Ле Фоль.
Асаблівасцю гульні з’яўляецца яе гістарычны рэалізм: гэта не проста ідэалізаваны «казачны штэтл». Складаныя гістарычныя рэаліі, каляндар і сацыяльныя структуры наўпрост уплываюць на гульнявы працэс праз канкрэтныя эфекты карт, такіх як «Бежанцы» і «Кашэрны падатак».
Пабудовы ў гульні маюць рэальныя прататыпы (напрыклад, сінагогі ў Воўпе і Ашмянах, будынак Мірскай ешывы), а вобразы персанажаў створаны на аснове архіўных фатаграфій і адзення той эпохі. Пры гэтым візуальнае афармленне кашулі карт пераасэнсоўвае традыцыйную беларускую выцінанку і габрэйскі папяровы арнамент рэйзеле, падкрэсліваючы ўзаемны культурны ўплыў.
Распрацоўшчыкі распавялі CityDog, што пазіцыянуюць праект як унікальную з’яву на стыке поп-культуры і захавання спадчыны:
— Гульня не мае аналагаў. Гэта новы нечаканы праект Цэнтра беларуска-габрэйскай культурнай спадчыны, вядомага сваімі праектамі на стыку спадчыны, дызайну і поп-культуры, нараўне з VR-рэканструкцыямі сінагог, музычнымі альбомамі і супрэматычнай формай для футбольнага клуба «Віцебск». За гульнявой формай стаіць вельмі дакладная праца з гістарычным матэрыялам.
Геймдызайнер Барыс Курачкін распавёў пра тое, як стваралася гульня:
— Калі я працаваў над «Штэтлам», я хацеў падкрэсліць унікальныя дэталі і яркія адрозненні жыцця ў габрэйскім мястэчку — назвы прафесій, будынкаў, страў і святаў. Але калі мы нарэшце селі за стол, мы нечакана зразумелі: гэта гульня не пра адрозненні, а пра тое, што ў нас агульнага. Мы ўсе любім гатаваць што-небудзь смачнае, каб пачаставаць сваю сям’ю і суседзяў. Нам падабаецца святкаваць на вяселлях сяброў і блукаць па рыначных прылаўках. Мы любім нашых дзяцей. Мы хочам будаваць, а не руйнаваць.
Выданне гульні плануецца на рускай і англійскай мовах у Польшчы. Праект ужо цалкам падрыхтаваны да вытворчасці, гульня будзе складацца з гульнявых карт, кубікаў, манет, жэтонаў, а ў якасці адмысловага кулінарнага бонуса ў камплект уключаны рэцэпты з кнігі Алеся Белага «Самы цымус: смакі і водары беларуска-габрэйскай кухні».
Распрацоўшчыкі разглядаюць «Штэтл» не толькі як класічную настольную гульню, але і як каштоўны мастацкі аб’ект, прыдатны для музейных крам і прыватных калекцый. Асноўнымі мэтавымі групамі праекта названыя аматары сюжэтных настольных гульняў, музеі, культурныя цэнтры, школы, адукацыйныя лагеры і клубы.
Кошт гульні па перадзамове на краўдфандынгавай платформе складае 30 еўра, а планаваная рознічная цана пасля рэлізу — 35 еўра.